Diagnoza autyzmu u dorosłych – jak wygląda, kiedy ją rozważyć i jak się przygotować?
Zaktualizowano: 13 wrz
Autyzm jest neurorozwojowym sposobem funkcjonowania, którego cechy mogą być obecne od dzieciństwa, ale diagnoza często zostaje postawiona dopiero w dorosłości.
Wiele osób przez lata próbuje zrozumieć, dlaczego sytuacje społeczne są dla nich bardziej wymagające, dlaczego tak trudno odnajdują się w zmianach, szybko przeciążają się nadmiarem bodźców albo potrzebują więcej czasu na regenerację po kontaktach z innymi.
Czasami pojawia się wtedy pytanie: czy to może być spektrum autyzmu?
Diagnoza autyzmu u dorosłych pozwala dokładniej przyjrzeć się temu, jak dana osoba funkcjonuje obecnie oraz jak funkcjonowała na wcześniejszych etapach życia. Nie polega jednak na sprawdzeniu jednego testu czy odhaczeniu listy objawów.
Kiedy warto rozważyć diagnozę autyzmu w dorosłości?
Nie ma jednej listy objawów, która pozwala samodzielnie stwierdzić autyzm.
Warto jednak rozważyć konsultację diagnostyczną, jeśli od dłuższego czasu zauważasz u siebie sposób funkcjonowania, którego trudno Ci w pełni wyjaśnić.
Może to dotyczyć między innymi:
trudności w nawiązywaniu lub podtrzymywaniu relacji,
poczucia, że sytuacje społeczne wymagają dużego wysiłku,
trudności w rozumieniu niepisanych zasad społecznych,
problemów z odczytywaniem intencji, aluzji lub niejednoznacznych komunikatów,
silnej potrzeby przewidywalności i rutyny,
dużego dyskomfortu związanego ze zmianami,
nadwrażliwości na dźwięki, światło, zapachy, dotyk lub inne bodźce,
intensywnego zainteresowania określonymi tematami,
potrzeby częstego przebywania w samotności,
przeciążenia po kontaktach społecznych,
trudności z elastycznym reagowaniem na zmiany,
poczucia funkcjonowania inaczej niż większość osób.
Pojedyncza cecha nie oznacza jednak autyzmu. Podobne trudności mogą pojawiać się również w innych sytuacjach i z innych powodów.
Dlatego ważny jest całościowy obraz funkcjonowania, a nie jeden objaw.
Czy autyzm można zdiagnozować dopiero w dorosłości?
Tak. Autyzm nie pojawia się dopiero w dorosłym życiu. Jest neurorozwojowym sposobem funkcjonowania, którego cechy są związane z rozwojem od wcześniejszych etapów życia.
Jednocześnie wiele osób nie otrzymuje diagnozy w dzieciństwie.
Powodów może być wiele. Trudności mogły być mniej widoczne, otoczenie mogło interpretować je inaczej, a dana osoba mogła nauczyć się strategii pozwalających jej dostosowywać się do oczekiwań społecznych.
Dlatego w dorosłej diagnostyce istotne jest nie tylko to, jak funkcjonujesz dzisiaj, ale również historia Twojego rozwoju i wcześniejszych doświadczeń.
Dlaczego niektóre osoby otrzymują diagnozę dopiero po wielu latach?
Dorosła osoba może przez lata dobrze funkcjonować w pracy, prowadzić życie rodzinne i utrzymywać relacje, a jednocześnie ponosić bardzo duży koszt takiego funkcjonowania.
Może nauczyć się obserwować innych i naśladować zachowania społeczne. Może przygotowywać się wcześniej do różnych sytuacji albo szczegółowo analizować rozmowy, które już się odbyły.
Takie strategie mogą pomagać w codziennym życiu, ale mogą być również bardzo obciążające.
Dlatego podczas diagnostyki warto zwrócić uwagę nie tylko na to, co osoba potrafi zrobić, ale także na to, ile wysiłku wymaga od niej dane funkcjonowanie.
Maskowanie a diagnoza autyzmu u dorosłych
Termin „maskowanie” jest używany do opisywania strategii, dzięki którym osoba stara się dopasować swoje zachowanie do oczekiwań otoczenia.
Może to obejmować między innymi:
obserwowanie innych osób i kopiowanie ich zachowań,
przygotowywanie sobie wcześniej odpowiedzi lub tematów rozmów,
świadome kontrolowanie kontaktu wzrokowego,
ukrywanie przeciążenia sensorycznego,
tłumienie zachowań pomagających w regulacji napięcia,
analizowanie po fakcie przebiegu rozmów i sytuacji społecznych.
Nie oznacza to, że każda osoba w spektrum autyzmu maskuje swoje trudności ani że maskowanie jest samo w sobie dowodem autyzmu.
Może jednak być ważnym elementem historii osoby zgłaszającej się na diagnozę.
Jak wygląda diagnoza autyzmu u dorosłych?
Diagnoza nie powinna opierać się wyłącznie na jednym teście.
Proces diagnostyczny może obejmować między innymi:
1. Rozmowę i wywiad
Specjalista zbiera informacje dotyczące obecnego funkcjonowania oraz historii rozwoju.
Znaczenie mogą mieć doświadczenia z dzieciństwa, relacje, komunikacja, funkcjonowanie w szkole i pracy, reakcje na zmiany, zainteresowania oraz sposób radzenia sobie w codziennym życiu.
2. Analizę obecnych trudności
Ważne jest określenie, w jakich sytuacjach pojawiają się trudności i jak wpływają one na życie osoby dorosłej.
Może chodzić o relacje, pracę, życie rodzinne, funkcjonowanie społeczne, organizację codzienności czy reakcje na bodźce.
3. Kwestionariusze i narzędzia diagnostyczne
W zależności od sytuacji specjalista może wykorzystać standaryzowane narzędzia pomagające ocenić cechy związane ze spektrum autyzmu.
Ich wyniki nie powinny być jednak interpretowane w oderwaniu od całego procesu.
4. Analizę historii rozwoju
W diagnostyce autyzmu istotne jest ustalenie, czy określone cechy były obecne również wcześniej.
Dlatego rozmowa może dotyczyć dzieciństwa, relacji z rówieśnikami, sposobu zabawy, zainteresowań, reakcji na zmiany czy funkcjonowania w środowisku szkolnym.
5. Różnicowanie
Niektóre trudności mogą występować również w przypadku innych problemów psychicznych lub neurorozwojowych.
Dlatego ważne jest rozważenie innych możliwych wyjaśnień oraz sprawdzenie, czy występują również inne trudności.
Czy jeden test może wykazać autyzm?
Nie. Test internetowy, kwestionariusz przesiewowy czy pojedyncze narzędzie diagnostyczne mogą dostarczyć dodatkowych informacji, ale nie zastępują kompleksowej oceny.
Podobnie jest z popularnymi testami dostępnymi online.
Wynik wskazujący na wysokie prawdopodobieństwo cech autystycznych może być powodem do konsultacji, ale nie oznacza automatycznie diagnozy spektrum autyzmu.
Czym jest ADI-R?
ADI-R, czyli Autism Diagnostic Interview-Revised, jest szczegółowym wywiadem dotyczącym między innymi historii rozwoju, komunikacji, interakcji społecznych oraz zachowań charakterystycznych dla spektrum autyzmu.
Może być wykorzystywany jako element procesu diagnostycznego.
Ważne jest jednak, żeby nie traktować ADI-R jako samodzielnej diagnozy.
Wynik narzędzia powinien być interpretowany w kontekście całego obrazu funkcjonowania osoby.
Diagnoza autyzmu u kobiet
U części kobiet spektrum autyzmu może przez długi czas pozostawać niezdiagnozowane.
Jednym z możliwych powodów są strategie dostosowywania się do otoczenia oraz uczenia się zachowań społecznych poprzez obserwowanie innych.
Nie oznacza to jednak, że istnieje jeden „typowy” obraz autyzmu u kobiet.
Każda osoba może funkcjonować inaczej, dlatego diagnoza powinna uwzględniać jej indywidualną historię, aktualne trudności oraz sposób radzenia sobie z sytuacjami społecznymi.
Autyzm a ADHD – czy można mieć oba?
Tak. ADHD i spektrum autyzmu mogą współwystępować. U części osób trudności związane z oboma obszarami mogą się nakładać, co może utrudniać jednoznaczne określenie źródła poszczególnych problemów.
Jeżeli oprócz cech związanych ze spektrum autyzmu pojawiają się również trudności charakterystyczne dla ADHD, warto rozważyć diagnostykę obu obszarów.
Jeśli podejrzewasz u siebie zarówno ADHD, jak i autyzm, możesz przeczytać więcej o diagnozie ADHD i autyzmu u dorosłych (AuDHD).
Co daje diagnoza autyzmu w dorosłości?
Diagnoza nie zmienia tego, kim jesteś.
Może natomiast pomóc uporządkować doświadczenia i lepiej zrozumieć własny sposób funkcjonowania.
Dla niektórych osób jest odpowiedzią na pytania, które pojawiały się przez wiele lat:
Dlaczego kontakty społeczne tak bardzo mnie męczą?
Dlaczego potrzebuję tak dużo czasu na regenerację?
Dlaczego zmiany wywołują u mnie tak duże napięcie?
Dlaczego określone dźwięki, zapachy lub dotyk są dla mnie wyjątkowo trudne?
Dlaczego tak trudno mi odnaleźć się w niejasnych sytuacjach społecznych?
Dlaczego mimo dobrego funkcjonowania zawodowego codzienność kosztuje mnie tak dużo energii?
Dla części osób diagnoza pomaga również lepiej określić, jakiego rodzaju wsparcia potrzebują.
Czy dobra praca lub życie rodzinne wykluczają autyzm?
Nie. Dobre funkcjonowanie w jednym obszarze życia nie wyklucza występowania cech spektrum autyzmu.
Niektóre osoby rozwijają strategie pozwalające im bardzo dobrze funkcjonować zawodowo lub społecznie, ale ponoszą przy tym duży koszt emocjonalny i energetyczny.
Dlatego podczas diagnozy analizuje się szerszy obraz funkcjonowania, a nie tylko osiągnięcia lub trudności widoczne z zewnątrz.
Jak przygotować się do diagnozy autyzmu?
Nie musisz przygotowywać się poprzez uczenie się kryteriów diagnostycznych ani zastanawianie się, jak „powinna” zachowywać się osoba w spektrum.
Najbardziej pomocne może być zebranie informacji o własnych doświadczeniach.
Warto zastanowić się między innymi:
jakie trudności pojawiają się obecnie,
od kiedy je zauważasz,
jak wyglądały relacje i funkcjonowanie społeczne w dzieciństwie,
jak reagujesz na zmiany,
jakie sytuacje powodują przeciążenie,
jak funkcjonujesz w pracy lub szkole,
jakie strategie stosujesz, żeby radzić sobie w sytuacjach społecznych,
czy w rodzinie występowały podobne trudności.
Jeżeli masz możliwość porozmawiania z rodzicem lub inną osobą, która dobrze znała Cię w dzieciństwie, informacje z tego okresu mogą być również pomocne.
Gdzie wykonać diagnozę autyzmu u dorosłych w Warszawie?
Jeżeli po przeczytaniu artykułu zastanawiasz się, czy warto przeprowadzić diagnostykę, możesz zapoznać się z naszą stroną:
Na stronie opisujemy dokładniej, jak wygląda diagnostyka, kiedy warto ją rozważyć, jakie obszary funkcjonowania są analizowane oraz jakie narzędzia mogą być wykorzystywane w procesie.
W Centrum Perspektywa prowadzimy diagnostykę spektrum autyzmu u osób dorosłych w Warszawie.
Zakres procesu dobierany jest indywidualnie do sytuacji osoby zgłaszającej się na diagnozę.
Diagnoza autyzmu u dorosłych – najczęstsze pytania
Czy można zdiagnozować autyzm w dorosłości?
Tak. Diagnoza może zostać postawiona w dorosłości, choć cechy związane ze spektrum mają charakter neurorozwojowy i są związane z wcześniejszym rozwojem.
Czy można mieć autyzm i dobrze funkcjonować w pracy?
Tak. Dobre funkcjonowanie zawodowe nie wyklucza autyzmu. Ważne jest spojrzenie na funkcjonowanie osoby w różnych obszarach życia oraz na koszt, jaki może wiązać się z dostosowywaniem do wymagań otoczenia.
Czy kobiety mogą otrzymać diagnozę autyzmu dopiero w dorosłości?
Tak. U części kobiet cechy spektrum mogą być przez wiele lat mniej widoczne między innymi ze względu na rozwijane strategie dostosowywania się do sytuacji społecznych.
Czy wynik testu online oznacza, że mam autyzm?
Nie. Test internetowy nie zastępuje profesjonalnej diagnostyki. Może być jedynie punktem wyjścia do dalszej konsultacji.
Czy ADI-R wystarczy do rozpoznania autyzmu?
Nie. ADI-R jest narzędziem wspierającym proces diagnostyczny. Wynik powinien być interpretowany razem z innymi informacjami dotyczącymi funkcjonowania i historii rozwoju.
Czy ADHD i autyzm mogą występować jednocześnie?
Tak. ADHD i spektrum autyzmu mogą współwystępować. W takiej sytuacji można rozważyć łączną diagnostykę obu obszarów.
Czy diagnoza autyzmu ma sens, jeśli przez całe życie radziłem sobie bez niej?
To indywidualna decyzja. Dla części osób diagnoza pomaga lepiej zrozumieć wieloletnie doświadczenia, potrzeby i trudności oraz dobrać bardziej adekwatne strategie funkcjonowania.
Diagnoza autyzmu u dorosłych nie polega na sprawdzeniu jednego objawu ani wykonaniu pojedynczego testu.
To proces, w którym analizuje się szerszy obraz funkcjonowania – zarówno obecne trudności, jak i historię rozwoju.
Jeżeli od dawna masz poczucie, że funkcjonujesz inaczej niż większość osób, sytuacje społeczne wymagają od Ciebie dużego wysiłku, trudno Ci radzić sobie ze zmianami lub nadmiarem bodźców, warto porozmawiać ze specjalistą.
Jeżeli chcesz sprawdzić, jak wygląda diagnostyka w Centrum Perspektywa, przejdź do strony Diagnoza autyzmu u dorosłych w Warszawie.
Komentarze